header-logo.png Akademi

Kurs Hakkında

Mantar Yetiştiriciliği Sertifika Programı Kursu Nedir ?

 

 

Mantar Yetiştiriciliği Eğitimi ve Sertifika Programı: Toprağın Altındaki Gizli Hazinenin Kapılarını Aralayın!

Günümüzde sağlıklı ve doğal beslenme trendinin yükselişiyle birlikte, mantar yetiştiriciliği hem hobi hem de ticari bir girişim olarak popülerlik kazanıyor. Mantarlar, lezzetli olmalarının yanı sıra protein, vitamin ve mineral açısından zengin, düşük kalorili ve lifli besinlerdir. Üstelik, kontrollü ortamlarda yıl boyunca yetiştirilebilmeleri, mantar yetiştiriciliğini cazip bir yatırım haline getiriyor. Bu blog yazısında, mantar yetiştiriciliği eğitimi ve sertifika programlarının detaylarına inerek, bu alanda nasıl uzmanlaşabileceğinizi ve başarılı bir mantar yetiştiricisi olmanın püf noktalarını keşfedeceğiz.

Mantar Yetiştiriciliği Eğitimi Nedir?

Mantar yetiştiriciliği eğitimi, mantarların yetiştirilmesi, bakımı, hasadı ve pazarlanması konularında teorik ve pratik bilgi ve beceriler kazandıran eğitim programlarıdır. Bu eğitimler, genellikle üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri, halk eğitim merkezleri, özel eğitim kurumları ve online platformlar tarafından verilmektedir.

Eğitimde Neler Öğrenilir?

  • Mantar Türleri ve Özellikleri: İstiridye mantarı, kültür mantarı, shiitake mantarı gibi farklı mantar türlerinin özellikleri, yetiştirme koşulları ve pazar değeri hakkında bilgi verilir.

  • Mantar Yetiştirme Ortamları: Kompost, talaş, saman gibi farklı yetiştirme ortamlarının hazırlanması, sterilizasyonu ve mantar misellerinin aşılanması konuları detaylı olarak anlatılır.

  • İklim ve Çevre Koşulları: Mantarların sağlıklı gelişimi için gerekli olan sıcaklık, nem, ışık ve havalandırma gibi iklim ve çevre koşulları hakkında bilgi verilir.

  • Hastalık ve Zararlılarla Mücadele: Mantar yetiştiriciliğinde karşılaşılabilecek hastalık ve zararlılar, bunların belirtileri ve mücadele yöntemleri öğretilir.

  • Hasat ve Pazarlama: Mantarların doğru zamanda ve doğru yöntemlerle hasat edilmesi, paketlenmesi, depolanması ve pazarlanması konuları ele alınır.

Sertifika Programları:

Mantar yetiştiriciliği eğitimlerini başarıyla tamamlayan katılımcılara, MEB onaylı veya üniversite onaylı sertifikalar verilir. Bu sertifikalar, sektörde iş bulma, kendi işinizi kurma veya devlet desteklerinden yararlanma konusunda size avantaj sağlar.

Kimler Mantar Yetiştiriciliği Eğitimi Alabilir?

Mantar yetiştiriciliği eğitimi, ziraat mühendisleri, tarım teknikerleri, girişimciler, çiftçiler ve bu alana ilgi duyan herkese açıktır.

Mantar Yetiştiriciliği Eğitimi ve Sertifika Programlarının Faydaları:

  • Uzmanlık ve Bilgi: Mantar yetiştiriciliği konusunda uzmanlaşarak, sektörde aranan bir kişi haline gelebilirsiniz.
  • Kariyer Fırsatları: Mantar yetiştirme çiftliklerinde çalışabilir, kendi işinizi kurabilir veya danışmanlık hizmeti verebilirsiniz.
  • Ekonomik Getiri: Mantar yetiştiriciliği, doğru planlama ve yönetimle yüksek gelir elde etmenizi sağlayabilir.
  • Doğal ve Sağlıklı Ürünler Yetiştirme: Kendi mantarlarınızı yetiştirerek, doğal ve sağlıklı beslenmeye katkıda bulunabilirsiniz.
  • Çevre Dostu Üretim: Mantar yetiştiriciliği, çevre dostu bir üretim şeklidir ve sürdürülebilir tarıma katkı sağlar.

Mantar Yetiştiriciliğinde Başarı İçin İpuçları:

  • İyi Bir Planlama: Mantar yetiştiriciliğine başlamadan önce, detaylı bir iş planı hazırlayın. Üretim miktarı, pazarlama stratejileri ve finansal projeksiyonlar gibi konuları belirleyin.
  • Uygun Mekan Seçimi: Mantar yetiştiriciliği için uygun bir mekan seçimi çok önemlidir. Hijyenik, havalandırması iyi ve iklim koşullarının kontrol edilebildiği bir ortam idealdir.
  • Kaliteli Malzemeler Kullanımı: Mantar miseli, kompost, örtü toprağı gibi malzemelerin kalitesi, mantar verimini doğrudan etkiler. Güvenilir tedarikçilerden kaliteli malzemeler temin edin.
  • Hijyen Kurallarına Uygunluk: Mantar yetiştiriciliğinde hijyen çok önemlidir. Hastalık ve zararlıların yayılmasını önlemek için hijyen kurallarına titizlikle uyun.
  • Sürekli Öğrenme ve Gelişim: Mantar yetiştiriciliği hakkında sürekli olarak yeni bilgiler öğrenin ve kendinizi geliştirin.

Mantar Türleri Nelerdir? 

Mantarlar, farklı türleri ve özellikleri olan geniş bir aileye sahiptir. İşte bazı yaygın mantar türleri:

Kültür Mantarı (Agaricus bisporus): Marketlerde en sık rastladığımız mantar türüdür. Beyaz veya kahverengi çeşitleri bulunur. Hafif bir tada sahiptir ve birçok yemekte kullanılabilir.

İstiridye Mantarı (Pleurotus ostreatus): İstiridye kabuğuna benzeyen şekliyle dikkat çeker. Hafif tatlı ve deniz ürünlerini andıran bir aromaya sahiptir.

Shiitake Mantarı (Lentinula edodes): Uzak Doğu mutfağında sıkça kullanılan bir mantar türüdür. Etli yapısı ve zengin umami tadıyla bilinir.

Kayın Mantarı (Pleurotus eryngii): Kayın ağaçlarında yetişen bu mantar, etli yapısı ve cevizimsi tadıyla dikkat çeker.

Porçini Mantarı (Boletus edulis): Özellikle İtalyan mutfağında değerli bir mantar türüdür. Yoğun aroması ve etli yapısı ile bilinir.

Kantarel Mantarı (Cantharellus cibarius): Sarı-turuncu renkli, huni şeklinde bir mantardır. Meyvemsi bir aromaya sahiptir.

Trüf Mantarı (Tuber spp.): Yer altında yetişen, nadir ve pahalı bir mantar türüdür. Yoğun aroması ve kendine özgü tadıyla gurme lezzetler arasında yer alır.

Zehirli Mantarlar: Doğada birçok zehirli mantar türü bulunur. Bu nedenle, doğadan toplanan mantarların uzmanlar tarafından kontrol edilmesi çok önemlidir.

                Önemli Not: Mantarları tanımak ve zehirli olanlardan ayırt etmek uzmanlık gerektirir. Doğadan topladığınız mantarları kesinlikle yemeden önce bir uzmana danışmalısınız.

    Mantarların Kullanım Alanları Nerelerdir?

Mantarlar, farklı türleri ve özellikleriyle birçok alanda kullanılmaktadır. İşte mantarların başlıca kullanım alanları:

 

1. Gıda:

  • Yenilebilir Mantarlar: Kültür mantarı, istiridye mantarı, shiitake mantarı, kayın mantarı, porçini mantarı, kantarel mantarı gibi birçok mantar türü, lezzetli ve besleyici özellikleri nedeniyle yemeklerde kullanılır.
  • ermantasyon: Maya mantarları, ekmek, bira, şarap ve diğer fermente gıdaların üretiminde kullanılır.
  • Gıda Katkı Maddesi: Bazı mantar türleri, gıdalara renk, aroma ve tat vermek için kullanılır.

2. Tıp ve Eczacılık:

  • Antibiyotikler: Penisilin gibi bazı antibiyotikler, mantarlardan elde edilir.
  • Kanser İlaçları: Bazı mantar türleri, kanser hücrelerinin büyümesini engelleyici özelliklere sahiptir ve kanser ilaçlarının geliştirilmesinde kullanılır.
  • Bağışıklık Sistemi Güçlendirici: Reishi, shiitake, maitake gibi mantarlar, bağışıklık sistemini güçlendirici etkiye sahiptir.
  • Kolesterol Düşürücü: İstiridye mantarı gibi bazı mantar türleri, kolesterol seviyesini düşürmeye yardımcı olabilir.

3. Tarım:

  • Biyolojik Gübre: Bazı mantar türleri, bitki büyümesini teşvik eden doğal gübreler olarak kullanılır.
  • Zararlılarla Mücadele: Bazı mantarlar, bitki zararlılarına karşı biyolojik mücadelede kullanılır.
  • Toprak İyileştirme: Mantarlar, topraktaki organik madde miktarını artırarak toprak verimliliğini iyileştirir.

4. Endüstriyel Kullanım:

  • Tekstil: Mantarlar, tekstil endüstrisinde boya üretiminde ve kumaşların boyanmasında kullanılır.
  • Kağıt: Bazı mantar türleri, kağıt üretiminde hammadde olarak kullanılır.
  • Biyoplastik: Mantarlar, çevre dostu biyoplastik üretiminde kullanılabilir.
  • Yakıt: Bazı mantar türleri, biyodizel gibi biyoyakıtların üretiminde potansiyel taşımaktadır.

5. Çevre:

  • Biyoremediasyon: Mantarlar, kirlenmiş toprak ve su kaynaklarının temizlenmesinde (biyoremediasyon) kullanılır.
  • Ağaç ve Orman Sağlığı: Mantarlar, ağaçların ve orman ekosistemlerinin sağlığı için önemlidir.

6. Diğer:

  • Biyolüminesans: Bazı mantar türleri, ışık üretme (biolüminesans) özelliğine sahiptir ve bu özellikleri çeşitli alanlarda kullanılabilir.

Mantarların kullanım alanları oldukça geniş ve çeşitlidir. Bilim ve teknoloji ilerledikçe, mantarların potansiyel kullanım alanları da artmaktadır.

Mantar Yetiştirilecek Yer Nasıl Olmalıdır?

 

 

Mantar yetiştiriciliği, doğru koşulları sağladığınız takdirde oldukça verimli bir iş olabilir. Ancak, mantarların hassas canlılar olduğunu unutmamak ve onların ihtiyaçlarına uygun bir ortam hazırlamak önemlidir. İşte mantar yetiştirilecek yerin özellikleri:

1. Sıcaklık ve Nem:

Mantarlar, türlerine göre farklı sıcaklık ve nem değerlerinde ideal gelişim gösterirler. Genel olarak, 18-25°C sıcaklık ve %80-90 nem oranı çoğu mantar türü için uygundur. Bu değerleri sabit tutmak için ortamın ısıtma, soğutma ve nemlendirme sistemleriyle donatılması önemlidir.

2. Işık:

Mantarlar fotosentez yapmadığı için doğrudan güneş ışığına ihtiyaç duymazlar. Ancak, bazı türler için az miktarda dolaylı ışık faydalı olabilir. Genel olarak, mantar yetiştirme ortamı loş veya karanlık olmalıdır.

3. Havalandırma:

Mantarların sağlıklı gelişimi için iyi bir havalandırma şarttır. Karbondioksit birikimini önlemek ve oksijen seviyesini yeterli düzeyde tutmak için havalandırma sistemi kurulmalıdır.

4. Hijyen:

Mantar yetiştirme ortamı, temiz ve hijyenik olmalıdır. Hastalık ve zararlıların yayılmasını önlemek için düzenli olarak temizlik yapılmalı ve dezenfeksiyon işlemleri uygulanmalıdır.

5. Yetiştirme Ortamı:

Mantarlar, farklı türlerine göre farklı yetiştirme ortamlarında yetiştirilir. En yaygın kullanılan yetiştirme ortamları şunlardır:

  • Kompost: Kültür mantarı yetiştiriciliğinde en yaygın kullanılan ortamdır. At gübresi, tavuk gübresi ve saman gibi malzemelerin karıştırılmasıyla elde edilir.
  • Talaş: İstiridye mantarı gibi bazı mantar türleri talaş üzerinde yetiştirilir.
  • Saman: Bazı mantar türleri için saman da uygun bir yetiştirme ortamı olabilir.
  • Tahta Kütükleri: Shiitake mantarı gibi bazı mantarlar, özel olarak hazırlanmış tahta kütükleri üzerinde yetiştirilir.

6. Alanın Büyüklüğü:

Mantar yetiştiriciliği yapacağınız alanın büyüklüğü, üretim kapasitenize ve yetiştireceğiniz mantar türüne göre değişir. Küçük ölçekli üretim için bir oda veya bodrum katı yeterli olabilirken, büyük ölçekli üretim için daha geniş alanlara ihtiyaç duyulabilir.

Mantar Yetiştiriciliği İçin Uygun Yerler:

  • Kapalı Alanlar: Mantar yetiştirmek için en uygun yerler, iklim koşullarının kontrol edilebildiği kapalı alanlardır. Bodrum katları, depolar, seralar veya özel olarak tasarlanmış mantar yetiştirme odaları bu amaçla kullanılabilir.
  • Açık Alanlar: Bazı mantar türleri açık alanlarda da yetiştirilebilir. Ancak, bu durumda iklim koşullarının uygun olması ve zararlılara karşı önlem alınması önemlidir.

Önemli Notlar:

  • Mantar yetiştiriciliği yapacağınız yeri seçerken, yerel yönetimlerin ilgili mevzuatlarına uygun hareket etmeniz önemlidir.
  • Mantar yetiştirme ortamını hazırlarken, uzmanlardan destek almanız ve gerekli eğitimleri almanız faydalı olacaktır.

Doğru ortamı hazırlayarak ve uygun teknikleri uygulayarak, mantar yetiştiriciliğinde başarılı olabilir ve bu lezzetli ve besleyici ürünleri kendi üretebilirsiniz.

Hangi İklim Türünde Hangi Mantar Daha Verimli Yetişir?

Mantar yetiştiriciliği, iklim koşullarına oldukça duyarlı bir alandır. Farklı mantar türleri, farklı sıcaklık ve nem gereksinimlerine sahiptir. Bu nedenle, hangi iklim türünde hangi mantarın daha verimli yetiştiği önemli bir sorudur. İşte bazı popüler mantar türlerinin ideal yetiştirme koşulları:

 

Ilıman İklim:

  • İstiridye Mantarı (Pleurotus ostreatus): Ilıman iklimlerde, özellikle sonbahar ve ilkbahar aylarında en iyi verimi verir. 10-25°C sıcaklık ve %85-95 nem oranı idealdir.

  • ültür Mantarı (Agaricus bisporus): 15-20°C sıcaklık ve %85-90 nem oranı idealdir. Yıl boyunca kontrollü ortamlarda yetiştirilebilir.

  • Kayın Mantarı (Pleurotus eryngii): Ilıman iklimlerde, özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında iyi verim verir. 15-25°C sıcaklık ve %80-90 nem oranı idealdir.

Serin İklim:

  • Şitake Mantarı (Lentinula edodes): Serin iklimlerde, özellikle sonbahar ve kış aylarında iyi verim verir. 10-20°C sıcaklık ve %80-90 nem oranı idealdir.

  • Kükürt Mantarı (Laetiporus sulphureus): Serin ve nemli iklimlerde yetişir. 15-25°C sıcaklık ve %80-90 nem oranı idealdir.

Sıcak İklim:

  • Maitake Mantarı (Grifola frondosa): Sıcak ve nemli iklimlerde yetişir. 20-30°C sıcaklık ve %80-90 nem oranı idealdir.

Akdeniz İklimi:

  • Porçini Mantarı (Boletus edulis): Özellikle Akdeniz ikliminde, meşe ve kayın ormanlarında doğal olarak yetişir.
  • Kantarel Mantarı (Cantharellus cibarius): Akdeniz ikliminde, özellikle çam ormanlarında doğal olarak yetişir.

İklim Dışı Faktörler:

Mantar yetiştiriciliğinde sadece iklim değil, aynı zamanda toprak yapısı, havalandırma, ışık ve hijyen gibi faktörler de önemlidir. Bu faktörlerin doğru şekilde kontrol edilmesi, mantarların sağlıklı gelişimi ve yüksek verim için gereklidir.

Sonuç:

Mantar yetiştiriciliği yapmayı düşünüyorsanız, öncelikle yetiştirmek istediğiniz mantar türünün iklim ve çevre koşullarına uygunluğunu araştırmanız önemlidir. İklim koşullarının yanı sıra, doğru yetiştirme tekniklerini uygulamak ve gerekli ortam şartlarını sağlamak da mantar yetiştiriciliğinde başarı için kritik öneme sahiptir.

Mantar Yetiştiriciliği Sertifikası Ne İşe Yarar?

Mantar Yetiştiriciliği Sertifikası, mantar yetiştirme konusunda uzmanlaştığınızı ve gerekli bilgi ve becerilere sahip olduğunuzu gösteren resmi bir belgedir. Bu sertifika, hem kişisel gelişiminize hem de profesyonel kariyerinize katkı sağlayacak birçok avantaj sunar:

1. Mesleki Yeterlilik:

  • İş Başvurularında Avantaj: Mantar yetiştirme çiftliklerinde veya ilgili işletmelerde iş başvurusu yaparken, sertifikanız sizi diğer adaylardan öne çıkarır. İşverenler, belgeli kişileri tercih etme eğilimindedir.
  • Kendi İşinizi Kurma İmkanı: Mantar yetiştiriciliği sertifikası, kendi mantar yetiştirme işletmenizi kurmak için gerekli olan bilgi ve güveni sağlar.
  • Danışmanlık Hizmeti Verme: Sertifikanız sayesinde, diğer mantar yetiştiricilerine veya bu alana yatırım yapmak isteyenlere danışmanlık hizmeti verebilirsiniz.

2. Finansal Destekler:

  • Devlet Destekleri: Tarım ve Orman Bakanlığı veya KOSGEB gibi kurumlar tarafından verilen hibe ve kredilerden yararlanmak için mantar yetiştiriciliği sertifikası gerekli olabilir.
  • Banka Kredileri: Bankalardan kredi başvurusu yaparken, sertifikanız kredi alma şansınızı artırır.

3. Bilgi ve Beceri Geliştirme:

  • Eğitim Fırsatları: Sertifika programları, mantar yetiştiriciliği hakkında teorik ve pratik bilgiler edinmenizi sağlar. Bu sayede, mantar yetiştirme sürecini daha iyi anlayabilir ve verimliliği artırabilirsiniz.
  • Güncel Bilgilere Erişim: Sertifika programları sayesinde, mantar yetiştiriciliği alanındaki en son gelişmeleri ve teknikleri takip edebilirsiniz.

4. Güvenilirlik ve İtibar:

  • Müşteri Güveni: Mantarlarınızı satarken, sertifikanız ürünlerinizin kalitesi ve güvenilirliği konusunda müşterilerinize güven verir.
  • Sektörde Tanınırlık: Sertifikalı bir mantar yetiştiricisi olarak, sektördeki diğer profesyoneller tarafından daha fazla tanınır ve saygı görürsünüz.

5. Ağ Oluşturma:

  • Diğer Yetiştiricilerle İşbirliği: Sertifika programları ve sektörel etkinlikler sayesinde, diğer mantar yetiştiricileriyle tanışabilir, bilgi ve deneyim alışverişinde bulunabilir ve işbirlikleri kurabilirsiniz.

Mantar Yetiştiriciliği Sertifikası Nereden Alınır?

Mantar yetiştiriciliği sertifikası veren birçok kurum ve kuruluş bulunmaktadır. Üniversitelerin sürekli eğitim merkezleri, halk eğitim merkezleri, özel eğitim kurumları ve online eğitim platformları bu sertifikayı sunmaktadır. Sertifika programı seçerken, MEB onaylı veya üniversite onaylı olmasına, müfredatın kapsamlı ve güncel olmasına, eğitmenlerin deneyimli olmasına ve uygulamalı eğitim imkanı sunmasına dikkat etmelisiniz.

Sonuç olarak, mantar yetiştiriciliği sertifikası, bu alanda kariyer yapmak veya hobi olarak uğraşmak isteyenler için önemli bir adımdır. Sertifika, size hem mesleki bilgi ve beceriler kazandırır hem de sektörde güvenilirliğinizi artırır.

Mantar Yetiştiriciliğinde Kredi-Teşvik ve Hibeler Nelerdir?

Mantar yetiştiriciliği, Türkiye'de son yıllarda giderek popülerleşen ve desteklenen bir tarım alanıdır. Devlet ve çeşitli kuruluşlar, mantar yetiştiriciliğini teşvik etmek ve bu alanda yatırım yapmak isteyen girişimcilere destek olmak amacıyla çeşitli kredi, hibe ve teşvik programları sunmaktadır.

Kredi İmkanları:

  • Ziraat Bankası Mantar Kredisi: Ziraat Bankası, mantar yetiştiriciliği yapmak isteyenlere özel kredi imkanları sunar. Bu krediler, uygun faiz oranları ve geri ödeme koşullarıyla üreticilere destek olur. Kredi miktarı, projenin büyüklüğüne ve yatırım maliyetine göre değişiklik gösterebilir.
  • Tarım Kredi Kooperatifleri Kredisi: Tarım Kredi Kooperatifleri de mantar yetiştiriciliği için kredi imkanı sağlar. Kooperatif ortakları, uygun faiz oranları ve geri ödeme koşullarıyla bu kredilerden yararlanabilirler.
  • KOSGEB Kredileri: KOSGEB, küçük ve orta ölçekli işletmelere yönelik çeşitli kredi programları sunar. Mantar yetiştiriciliği yapmak isteyen girişimciler, KOSGEB'in uygun kredi programlarından yararlanabilirler.

Hibe ve Teşvikler:

  • Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP): Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yürütülen bu program, kırsal alanda mantar yetiştiriciliği gibi tarımsal faaliyetlere yönelik yatırımlara hibe desteği sağlar. Hibe oranı, projenin türüne ve bölgesine göre değişiklik gösterebilir.
  • Genç Çiftçi Projesi: 18-40 yaş arası gençlere yönelik olan bu proje, tarıma yeni başlayan gençlere hibe desteği sunar. Mantar yetiştiriciliği yapmak isteyen gençler de bu projeden yararlanabilirler.
  • IPARD (Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı): IPARD, kırsal kalkınmayı desteklemek amacıyla Avrupa Birliği tarafından finanse edilen bir programdır. Mantar yetiştiriciliği de bu program kapsamında desteklenen sektörler arasındadır.
  • KOSGEB Girişimcilik Destekleri: KOSGEB, yeni girişimcilere yönelik çeşitli hibe programları sunar. Mantar yetiştiriciliği alanında iş kurmak isteyen girişimciler, KOSGEB'in bu desteklerinden yararlanabilirler.

Örnekler:

  • 2023 yılında, KKYDP kapsamında mantar yetiştiriciliği projelerine toplam 10 milyon TL hibe desteği sağlanmıştır.
  • Genç Çiftçi Projesi'nden yararlanan bir girişimci, 50.000 TL hibe alarak mantar yetiştirme tesisi kurmuştur.
  • IPARD programı kapsamında, bir mantar yetiştiriciliği projesine 200.000 € hibe desteği verilmiştir.

Başvuru İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler:

  • Destek programlarının başvuru şartlarını ve tarihlerini dikkatlice takip edin.
  • Proje önerinizi detaylı ve gerçekçi bir şekilde hazırlayın.
  • Gerekli belgeleri eksiksiz olarak tamamlayın.
  • İlgili kurumlardan danışmanlık hizmeti alarak başvuru sürecini daha iyi yönetin.

Mantar yetiştiriciliği, doğru planlama ve desteklerle karlı bir yatırım olabilir. Devlet ve diğer kuruluşların sunduğu bu kredi, hibe ve teşvik imkanlarından yararlanarak, siz de mantar yetiştiriciliği sektörüne adım atabilirsiniz.


Neler Öğreneceksiniz

  • .

Gereksinimler

  • .

Üniteler ve Konu Başlıkları


Öğrenci Görüşleri

  • 5 Yıldız
  • %84
  • 4 Yıldız
  • %9
  • 3 Yıldız
  • %3
  • 2 Yıldız
  • %1
  • 1 Yıldız
  • %2

5

Kurs Puanı